عفونت مقاوم و عودکننده
وقتی چند دوره آنتی‌بیوتیک اثر نکرده یا عفونت بعد از درمان برمی‌گردد، باید علت پیدا شود: کدام میکروب، در کدام نقطهٔ بدن و آیا به دارو مقاوم است. این صفحه مسیر بررسی و اصول درمان را به زبان ساده می‌گوید.
عفونت مقاوم یعنی چه؟
CDC مقاومت میکروبی را حالتی می‌داند که میکروب‌ها توانایی شکست دادن داروی کشنده‌شان را پیدا می‌کنند. میکروب‌هایی که زنده می‌مانند ادامه می‌دهند. CDC می‌نویسد عفونت مقاوم می‌تواند درمان و بهبودی را طولانی کند، گاهی تا ماه‌ها. این صفت میکروب است، نه بدن بیمار.
WHO در برگهٔ اطلاعاتی خود می‌نویسد مصرف نابجا و بی‌رویهٔ آنتی‌بیوتیک از عامل‌های اصلی این پدیده است. نبود آب سالم و بهداشت، کنترل ضعیف عفونت در خانه و مراکز درمانی و دسترسی محدود به واکسن و آزمایش هم در فهرست عامل‌ها آمده است. CDC اضافه می‌کند میکروب مقاوم می‌تواند مقاومتش را به میکروب‌های دیگر منتقل کند و با سفر و رفت‌وآمد از کشوری به کشور دیگر برسد.
«عودکننده» با «مقاوم» یکی نیست. عفونتی که برمی‌گردد ممکن است به داروی قبلی حساس باشد و علتش جای دیگری باشد، مثلاً کانونی که درمان به آن نرسیده است. برای همین، پیش از هر چیز باید فهمید در مورد شما کدام حالت پیش آمده.
چه کسی باید دیده شود؟
- کسی که یک یا چند دوره آنتی‌بیوتیک خورده و عفونتش بهتر نشده یا بعد از چند روز برگشته است.
- کسی که جواب کشت یا آنتی‌بیوگرامش «مقاوم» نوشته است.
- بیماری که عفونت ادراری مکرر دارد. NHS آن را دو بار در شش ماه یا سه بار در دوازده ماه می‌داند.
- کسی که بعد از بستری، عمل جراحی یا درمان در کشور دیگر عفونت گرفته است. CDC توصیه می‌کند سفر و درمان در خارج از کشور را به پزشک بگویید.
- بیمار دیابتی، کم‌دفاع یا دارای سوند، که عفونت در او زودتر جدی می‌شود.
چگونه بررسی می‌شود؟
شرح ماجرا. داروهای مصرف‌شده، تاریخ هر دوره و پاسخی که دیده‌اید، سفرها و درمان‌های خارج از کشور، تماس با بیمارستان و هر وسیلهٔ داخل بدن (سوند، پروتز، پیچ و پلاک). جعبهٔ دارو یا نسخه کمک می‌کند.
معاینه و آزمایش. پزشک نشانه‌ها را می‌سنجد و بسته به محل عفونت آزمایش و تصویربرداری می‌خواهد.
کشت. MedlinePlus می‌نویسد نوع نمونه به محل عفونت بستگی دارد: خون، ادرار، خلط، زخم و مدفوع. آزمایشگاه باکتری را در ظرف رشد می‌دهد تا شناسایی شود. بیشتر باکتری‌ها یک تا دو روز و بعضی پنج روز یا بیشتر زمان می‌خواهند.
آنتی‌بیوگرام. بعد از شناسایی، باکتری با چند آنتی‌بیوتیک آزموده می‌شود. نتیجه معمولاً حساس، حد واسط یا مقاوم گزارش می‌شود. معنی این گزارش و چرا نباید از روی آن خودتان دارو انتخاب کنید در مقالهٔ آنتی‌بیوگرام چیست آمده است.
درمان در کل چگونه است؟
- دارو با جواب آزمایش انتخاب می‌شود. هدف داروی مناسب برای همین میکروب و همین محل عفونت است، نه قوی‌ترین دارو. MedlinePlus می‌گوید اگر میکروب به همهٔ داروهای آزموده مقاوم باشد، گاهی چند دارو با هم لازم می‌شود.
- مقاومت درمان را سخت‌تر می‌کند. CDC می‌نویسد داروهای ردیف دوم و سوم ممکن است عارضهٔ جدی بدهند و هزینه‌بر باشند.
- کانون عفونت هم باید دیده شود. اگر عفونت در جایی است که دارو خوب به آن نمی‌رسد یا وسیله‌ای در بدن هست، ممکن است علاوه بر دارو کار دیگری لازم باشد. تصمیمش با پزشک است.
- مدت درمان را پزشک تعیین می‌کند. وسط دوره بدون نظر او دارو را قطع نکنید و خودتان هم تغییرش ندهید.
خودتان چه می‌توانید بکنید؟
- مدارک دارو و جواب آزمایش‌های قبلی را همراه بیاورید و ترتیب زمانی داروها را بنویسید.
- از آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده یا داروی دیگران استفاده نکنید. CDC می‌گوید دارو را برای بعد نگه ندارید و NHS می‌گوید داروی دیگران را قرض نگیرید.
- برای ویروسی مثل سرماخوردگی آنتی‌بیوتیک نخواهید. CDC یادآوری می‌کند به پزشک فشار نیاورید.
- اگر هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک عارضه‌ای مثل اسهال پیدا کردید، CDC می‌گوید به پزشک خبر بدهید.
- دست‌ها را مرتب بشویید. راهنمای مصرف درست آنتی‌بیوتیک را هم ببینید.
کی فوری اقدام کنید؟
عفونت ممکن است به سپسیس برسد. اگر گیجی، تنفس تند، رنگ‌پریدگی یا کبودی پوست، لرز غیرقابل‌کنترل یا لکه‌ای که با فشار محو نمی‌شود دیدید، به فهرست نشانه‌های فوری نگاه کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
برای عفونت ادراری، NHS می‌گوید اگر بیمار گیج یا خواب‌آلود شده یا حرف زدنش مشکل پیدا کرده، باید اورژانسی اقدام شود. اگر در عفونت ادراری تب، لرز یا درد کمر درست زیر دنده‌ها هم پیدا شد، ممکن است عفونت به کلیه رسیده باشد. NHS می‌گوید عفونت کلیه می‌تواند جدی شود؛ همان روز پزشک را ببینید. NHS می‌گوید اگر بیمار ۶۵ سال یا بیشتر دارد، کودک ۱۵ ساله یا کوچک‌تر است، دیابت دارد، مرد یا باردار است، ایمنی ضعیف یا سوند دارد، و هر وقت علائم سریع بدتر می‌شود یا طی ۴۸ ساعت بعد از شروع درمان بهتر نمی‌شود، وقت فوری پزشک بگیرید.
این صفحه برای آشنایی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
پس بدن من دیگر به آنتی‌بیوتیک جواب نمی‌دهد؟
نه. CDC تأکید می‌کند مقاومت صفت میکروب است، نه بدن شما. میکروب‌هایی که از دارو جان به در می‌برند تکثیر می‌شوند و داروی بعدی را سخت‌تر می‌کنند.
عفونتم دو بار برگشته. یعنی مقاوم است؟
لزوماً نه. برگشتن عفونت چند دلیل دارد و مقاومت فقط یکی از آنهاست. برای عفونت ادراری، NHS عودکننده را دو بار در شش ماه یا سه بار در دوازده ماه تعریف می‌کند و می‌گوید در این حالت باید پزشک ببیند. علت را بررسی پزشک روشن می‌کند، نه حدس.
جواب کشت منفی آمده. یعنی عفونت ندارم؟
نه همیشه. NHS می‌گوید آزمایش ادرار همیشه عفونت را نشان نمی‌دهد. MedlinePlus هم می‌نویسد اگر جواب نشان بدهد عفونت باکتریایی ندارید، آنتی‌بیوتیک لازم نیست. اینکه جواب منفی در مورد شما چه معنایی دارد، با نشانه‌ها و نظر پزشک روشن می‌شود. اگر الان دارو می‌خورید، قطع یا ادامه‌اش را از پزشک بپرسید.
از آنتی‌بیوتیک قبلی چند قرص مانده. بخورم؟
نه. CDC می‌گوید آنتی‌بیوتیک را برای بعد نگه ندارید، چون داروی نادرست می‌تواند درمان درست را عقب بیندازد و عارضه بدهد. از داروساز بپرسید با باقی‌مانده چه کنید.
آنتی‌بیوتیک را وسط دوره قطع کنم چون خوب شده‌ام؟
بدون پزشک قطع نکنید. طول دوره را پزشک بر پایهٔ نوع و محل عفونت تعیین می‌کند. اگر عارضه دارید یا دارو را نمی‌توانید تحمل کنید، همان روز به پزشک خبر بدهید و خودتان تصمیم نگیرید. اگر بثورات، تنگی نفس یا ورم صورت و گلو پیدا کردید، منتظر نمانید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
گام اول، یک گفت‌وگوی آرام.
برای نوبت به صفحهٔ نوبت بروید یا با پشتیبانی صحبت کنید. در هر دو حالت، کنار شما هستیم.