راهنمای بیمار

چرا آماده آمدن مهم است؟

در عفونت، پزشک اول ماجرا را می‌پرسد. کدام دارو را خورده‌اید، چند روز، با چه نتیجه‌ای؟ کجا سفر بوده‌اید؟ با دام یا لبنیات خام سروکار داشته‌اید؟ CDC Yellow Book گرفتن شرح مفصل مسیر و تماس‌ها را بخشی از بررسی بیمار تب‌دار بعد از سفر می‌داند. MedlinePlus توصیه می‌کند پیش از ویزیت نشانه‌ها، داروها و پرسش‌هایتان را بنویسید تا در اتاق پزشک چیزی از یادتان نرود.

چه چیزهایی را همراه بیاورید؟

• شرح نشانه‌ها. MedlinePlus می‌گوید بنویسید هر نشانه کی شروع شد و چه چیزی آن را بهتر یا بدتر می‌کند. اگر تب دارید، برگهٔ ثبت تب همین کار را می‌کند.
• فهرست همهٔ داروها. MedlinePlus نام داروها، گیاهان دارویی، ویتامین‌ها و مکمل‌ها و هر آلرژی را می‌خواهد. جعبهٔ دارو یا نسخه کمک می‌کند. برای عفونت، تاریخ شروع و پایان هر آنتی‌بیوتیک و پاسخی که دیده‌اید را هم بنویسید. CDC Yellow Book می‌گوید باید همهٔ داروهای مصرف‌شده، از جمله آنتی‌بیوتیک، ثبت شود.
• جواب آزمایش‌های قبلی. برگهٔ کشت و آنتی‌بیوگرام، آزمایش خون و ادرار و هر عکس یا سونوگرافی مربوط. MedlinePlus می‌نویسد کشت نوع میکروب را روشن می‌کند و آنتی‌بیوگرام نشان می‌دهد کدام دارو بر آن اثر دارد. اگر فقط عدد یا عکس گوشی دارید، همان را بیاورید.
• سابقهٔ درمان در بیمارستان یا کشور دیگر. CDC و Yellow Book هر دو می‌گویند بستری در خارج از کشور یا مصرف آنتی‌بیوتیک آنجا احتمال میکروب مقاوم را بالا می‌برد. این را به پزشک بگویید.
• پرسش‌هایتان. MedlinePlus می‌گوید پرسش‌ها را بنویسید و از یک دوست یا عضو خانواده بخواهید همراهتان بیاید. او می‌تواند حرف‌های پزشک را یادداشت کند.

چه چیزهایی را دربارهٔ سفر و تماس‌ها بنویسید؟

CDC Yellow Book فهرست کاملی از پرسش‌هایی دارد که پزشک بعد از سفر می‌پرسد. اگر ویزیت برای تب یا بیماری بعد از سفر است، این‌ها را از پیش یادداشت کنید:

• تاریخ رفت و برگشت و شهرها و روستاهایی که رفته‌اید، چون بیماری‌ها از منطقه‌ای به منطقهٔ دیگر فرق می‌کنند.
• محل اقامت: اتاق کولردار بود؟ پنجره توری داشت؟ پشه‌بند داشتید؟
• آب و غذا: آب بطری یا آب لوله‌کشی، یخ، سبزی خام، گوشت نیم‌پز، لبنیات غیرپاستوریزه.
• گزش پشه، کنه و حشرات دیگر، و گاز گرفتن یا خراش از حیوان.
• شنا یا راه رفتن در آب شیرین.
• هر خالکوبی، سوراخ کردن بدن، تزریق یا تماس جنسی. پزشک این‌ها را می‌پرسد تا علت را پیدا کند، نه برای قضاوت.
• هر درمانی که در سفر یا بعد از برگشت گرفتید.
• واکسن‌های سفر و قرص پیشگیری مالاریا، اگر مصرف کرده‌اید.

اگر نمی‌دانید چیزی را باید بگویید یا نه، بگویید. Yellow Book می‌نویسد زمان بین هر تماس و شروع نشانه‌ها به پزشک کمک می‌کند، پس تاریخ‌ها را تا جایی که یادتان هست بنویسید.

ترتیب زمانی را روی یک برگ بنویسید

یک خط زمانی ساده کافی است: چه روزی تب شروع شد، چه روزی کدام دارو شروع و تمام شد، چه روزی آزمایش دادید و جواب چه بود. این ترتیب به پزشک کمک می‌کند. پیچیدگی لازم نیست.

در خود ویزیت چه کنید؟

• همهٔ مدارک را از همان اول نشان بدهید و وسط حرف پنهان نکنید.
• اگر دستور دارویی دریافت کردید، همان‌جا بپرسید چه مدت، چه ساعتی و چه چیزی را باید زیر نظر بگیرید.
• بپرسید جواب آزمایش‌ها را کی و از چه راهی می‌گیرید و اگر بدتر شدید با چه کسی تماس بگیرید.
• داروی همیشگی‌تان را خودتان قطع نکنید. فهرستش را به پزشک بدهید تا او تصمیم بگیرد.

کی نباید منتظر ویزیت بمانید؟

اگر نشانهٔ خطر دارید، به ویزیت عادی منتظر نمانید. فهرست نشانه‌های فوری را بخوانید.

این راهنما برای آماده شدن است و جای معاینه را نمی‌گیرد.

تب چیست؟

NHS تب را معمولاً دمای ۳۸ درجه یا بیشتر می‌داند. MedlinePlus تأکید می‌کند تب خودش بیماری نیست و بیشتر نشانهٔ این است که بدن با عفونتی می‌جنگد. بیشتر تب‌ها از عفونت می‌آیند. دارو، گرمازدگی، سرطان و بیماری‌های خودایمنی علت‌های کمتر شایع‌اند.

NHS یادآوری می‌کند ممکن است تب داشته باشید، حتی اگر دماسنج کمتر از ۳۸ نشان بدهد. اگر گرمتان است، می‌لرزید یا سرمایی هستید، همین را هم یادداشت کنید.

تب را چطور اندازه بگیرید؟

NHS این روش‌ها را می‌گوید:

• دماسنج دیجیتال بخرید. نوک آن را قبل از استفاده با آب سرد و صابون بشویید و آبکشی کنید.
• زیر زبان: نوک دماسنج را عقب دهان زیر زبان بگذارید، لب‌ها را ببندید و تا بوق یا چشمک صبر کنید.
• زیر بغل: بازو را تا صدای بوق محکم به بدن بچسبانید.
• دماسنج گوشی: گوش را آرام به بالا و عقب بکشید و بعد دماسنج را بگذارید.
• از دماسنج شیشه‌ای استفاده نکنید، چون NHS آن را خطرناک می‌داند. نوار پیشانی هم دقیق نیست.

در برگه چه بنویسید؟

یک ستون برای هر کدام از این‌ها کافی است:

1. تاریخ و ساعت.
2. عدد دما و جایی که اندازه گرفتید (دهان، زیر بغل، گوش). هر بار همان روش را به‌کار ببرید و بنویسید.
3. لرز، عرق، سردرد، درد بدن، سرفه، اسهال، سوزش ادرار، ورم یا قرمزی جایی از بدن.
4. اگر چیزی برای پایین آوردن تب مصرف کردید، اسم و ساعتش را بنویسید تا پزشک بداند عدد پیش از دارو بوده یا بعد از آن.
5. چقدر آب و مایعات خوردید و ادرار چه رنگی داشت.
6. هر چیز تازه‌ای که به نظرتان مربوط می‌آید: سفر، تماس با حیوان، گزش، زخم، تماس با بیمار.

تب‌هایی که می‌آیند و می‌روند را هم بنویسید. Yellow Book می‌گوید بیمار مبتلا به مالاریا ممکن است هنگام معاینه تب نداشته باشد. پس «الان تب ندارم» همیشه یعنی خطر رد شده نیست.

در خانه چه کار می‌شود کرد؟

NHS این‌ها را می‌گوید: تا جایی که می‌توانید استراحت کنید و مایعات بنوشید. ترجیحاً آب باشد. آن‌قدر بنوشید که رنگ ادرارتان زرد روشن و شفاف باشد. تا وقتی تب دارید در خانه بمانید و با دیگران تماس نداشته باشید. این یعنی سر کار نروید و در جمع نباشید، نه اینکه دیدن پزشک را عقب بیندازید. بیشتر تب‌ها خودبه‌خود بهتر می‌شوند.

اگر برای راحتی چیزی مصرف می‌کنید، برگهٔ راهنمایش را بخوانید یا از داروساز بپرسید. آنتی‌بیوتیک را هم خودتان شروع نکنید. NHS می‌نویسد آنتی‌بیوتیک روی عفونت‌های ویروسی اثر ندارد. مصرف درست آنتی‌بیوتیک را بخوانید.

کی دیگر فقط ثبت نکنید؟

• NHS می‌گوید اگر تب با درمان خانگی بهتر نمی‌شود یا بدتر می‌شود، همان روز به پزشک مراجعه کنید یا با خدمات درمانی تماس بگیرید.
• اگر تب دارید و در سال گذشته به منطقهٔ مالاریا سفر کرده‌اید، منتظر نمانید. NHS می‌گوید علائم معمولاً ۷ تا ۱۸ روز بعد از گزش شروع می‌شود، ولی گاهی ماه‌ها بعد از سفر هم دیده می‌شود. جزئیات را در نشانه‌های فوری ببینید.
• اگر ایمنی‌تان به هر دلیل ضعیف است، با شروع تب فقط ثبت نکنید. همان موقع با پزشک معالج تماس بگیرید و اگر به او دسترسی نداشتید به اورژانس بیمارستان بروید. جزئیات در نشانه‌های فوری آمده است.
• اگر تب با گیجی، لرز شدید، تنفس تند، پوست رنگ‌پریده یا خالدار، لکه‌ای که با فشار محو نمی‌شود، یا ادرار خیلی کم همراه است، به نشانه‌های سپسیس نگاه کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

برگهٔ تب را به ویزیت بیاورید. این راهنما جای معاینه را نمی‌گیرد.

آنتی‌بیوتیک برای چه چیزی است؟

آنتی‌بیوتیک باکتری را هدف می‌گیرد. NHS می‌نویسد روی عفونت‌های ویروسی مثل سرماخوردگی و آنفلوانزا و بیشتر سرفه‌ها اثر ندارد. CDC هم می‌گوید آنتی‌بیوتیک حال کسی را که ویروس دارد بهتر نمی‌کند. بسیاری از عفونت‌های باکتریایی خفیف هم بدون آنتی‌بیوتیک خوب می‌شوند، و این را پزشک تشخیص می‌دهد.

برای همین گاهی پزشک آنتی‌بیوتیک نمی‌نویسد. این کوتاهی نیست. CDC توصیه می‌کند به پزشک فشار نیاورید که حتماً آنتی‌بیوتیک بنویسد.

چرا درست مصرف کردن مهم است؟

CDC می‌نویسد مقاومت یعنی میکروب توانایی شکست دادن دارو را پیدا کرده است. این صفتِ میکروب است و ربطی به بدن شما ندارد. WHO مصرف بی‌مورد و نابجای آنتی‌بیوتیک را یکی از عامل‌های اصلی این پدیده می‌داند. NHS هم می‌گوید آنتی‌بیوتیکی که بی‌دلیل بخورید، ممکن است بعداً برای خودتان اثر نکند.

پیش از شروع

• دارو را پزشک انتخاب می‌کند، نه حدس و نه برگهٔ آزمایش. MedlinePlus می‌نویسد کشت نوع باکتری را مشخص می‌کند و آنتی‌بیوگرام نشان می‌دهد کدام دارو بر آن اثر دارد. در بعضی عفونت‌ها پزشک پیش از آمدن جواب دارو را شروع می‌کند. اگر جواب نشان داد عفونت باکتریایی نیست، داروی نسخه‌شده را خودتان قطع نکنید و جواب را زود به پزشک نشان بدهید. آنتی‌بیوگرام چیست را هم ببینید.
• همهٔ داروها و آلرژی‌ها را بگویید. NHS می‌گوید بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها با داروهای دیگر و الکل جور نیستند. از پزشک یا داروساز بپرسید.
• داروی دیگران را نخورید. NHS می‌نویسد آنتی‌بیوتیک را فقط وقتی مصرف کنید که برای خود شما تجویز شده، و هرگز از دوست یا خانواده «قرض» نگیرید. CDC هم همین را می‌گوید و قرض دادن را منع می‌کند.

هنگام مصرف

• درست مطابق دستور. CDC می‌گوید آنتی‌بیوتیک را دقیقاً همان‌طور که تجویز شده مصرف کنید. NHS می‌گوید دستور روی بسته یا برگهٔ راهنما یا گفتهٔ پزشک و داروساز را دنبال کنید.
• طول دوره را پزشک تعیین می‌کند. اگر فکر می‌کنید دارو لازم نیست یا زیادی است، بدون پزشک قطع یا کم و زیادش نکنید. اگر عارضه دارید یا دارو را نمی‌توانید تحمل کنید، همان روز به او خبر بدهید. اگر بثورات، تنگی نفس یا ورم صورت و گلو پیدا کردید، منتظر نمانید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• اگر نوبتی جا افتاد. NHS می‌گوید در بیشتر موارد وقتی یادتان آمد مصرف کنید و دوره را ادامه بدهید، مگر این‌که نوبت بعدی نزدیک باشد. دارو را دو برابر نکنید. اگر مطمئن نیستید، برگهٔ راهنما را بخوانید یا از داروساز بپرسید.
• باقی‌مانده را نگه ندارید. CDC می‌گوید آنتی‌بیوتیک را برای دفعهٔ بعد نگه ندارید، چون مصرفش در بیماری دیگر می‌تواند درمان درست را عقب بیندازد و عارضهٔ شدید بدهد. اگر دارویی باقی مانده، از داروساز بپرسید با آن چه کنید. مقالهٔ آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را چه کنیم را هم ببینید.

عارضه‌ها

NHS می‌نویسد عارضه‌های رایج تهوع، استفراغ، نفخ و سوءهاضمه و اسهال است و عارضهٔ جدی نادر است. CDC می‌گوید اگر هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک عارضه‌ای پیدا کردید، با پزشک یا مراقب سلامتتان تماس بگیرید. CDC دربارهٔ نوعی اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک (C. diff) هشدار می‌دهد که می‌تواند به آسیب شدید روده برسد. پس اسهال شدید یا پایدار در زمان مصرف آنتی‌بیوتیک را همان روز به پزشک بگویید.

آلرژی. NHS می‌گوید اگر هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک بثورات، خس‌خس، تنگی قفسهٔ سینه یا گلو، مشکل در نفس کشیدن یا حرف زدن، یا ورم صورت، لب، زبان یا گلو پیدا کردید، فوراً با اورژانس (در ایران ۱۱۵) تماس بگیرید.

چه چیزی را به پزشک نشان بدهید؟

• نام همهٔ آنتی‌بیوتیک‌هایی که تا حالا خورده‌اید و تاریخشان.
• جواب کشت و آنتی‌بیوگرام قبلی.
• هر عارضه یا حساسیتی که داشته‌اید.

این راهنما جای دستور پزشک را نمی‌گیرد. اگر دربارهٔ دارویی که می‌خورید پرسش دارید، از پزشک یا داروساز بپرسید.

کشت چیست و برای چه می‌خواهند؟

MedlinePlus می‌نویسد آزمایشگاه نمونه را در ظرف رشد می‌گذارد تا باکتری تکثیر شود و نوعش شناخته شود. اگر باکتری رشد کند، معمولاً یعنی عفونت باکتریایی هست. بعد ممکن است آنتی‌بیوگرام بخواهند تا معلوم شود کدام دارو روی آن اثر دارد. نتیجه معمولاً «حساس»، «حد واسط» یا «مقاوم» گزارش می‌شود.

نوع نمونه به محل عفونت بستگی دارد: خون، ادرار، خلط، مدفوع، گلو یا زخم.

چه چیزی را پیش از نمونه‌گیری به پزشک و آزمایشگاه بگویید؟

• اگر آنتی‌بیوتیک می‌خورید یا خورده‌اید. MedlinePlus دربارهٔ کشت خلط می‌نویسد آنتی‌بیوتیک ممکن است رشد باکتری و جواب را تغییر بدهد. زمان آخرین مصرف را بگویید.
• همهٔ داروهایتان را. همان صفحه می‌گوید همهٔ داروها را به پزشک بگویید و هیچ‌کدام را بدون دستور او قطع نکنید.
• اگر دستور خاصی لازم است. MedlinePlus می‌گوید از پزشک بپرسید برای آمادگی کاری باید بکنید یا نه. برای هر نمونه فرق می‌کند.

نمونهٔ ادرار

MedlinePlus «نمونهٔ میان‌جریان» را برای کاهش آلودگی از پوست و ناحیهٔ تناسلی توضیح می‌دهد:

1. اگر می‌شود، ادراری را که ۲ تا ۳ ساعت در مثانه مانده بگیرید. دست‌ها را با آب گرم و صابون خوب بشویید.
2. ناحیه را با دستمال استریل کیت پاک کنید. زنان از جلو به عقب. مردان سر آلت را پاک کنند و اگر ختنه نشده‌اند، اول پوست را عقب بکشند.
3. کمی ادرار را در توالت بریزید و جریان را قطع کنید.
4. ظرف را نزدیک بگیرید و تا نیمه پر کنید. بقیه را در توالت بریزید.
5. درِ ظرف را محکم ببندید و داخل ظرف و درِ آن را لمس نکنید.

اگر نمونه را در خانه گرفتید، MedlinePlus می‌گوید ظرف را در کیسه بگذارید و تا تحویل در یخچال نگه دارید. دستور آزمایشگاه مقدم است.

NHS یادآوری می‌کند آزمایش ادرار همیشه عفونت را پیدا نمی‌کند، به‌خصوص اگر نشانه‌ها طولانی باشند. جواب را پزشک همراه نشانه‌ها می‌خواند.

نمونهٔ خون

MedlinePlus می‌نویسد کشت خون آمادگی خاصی ندارد. پوست محل خون‌گیری با ضدعفونی‌کننده تمیز می‌شود تا میکروب پوست نمونه را آلوده نکند. چون گاهی باکتری فقط هر از گاهی در خون پیدا می‌شود، ممکن است سه نمونه یا بیشتر بگیرند. این برای بالا بردن شانس پیدا شدن میکروب است. نمونهٔ خون معمولاً وقتی خواسته می‌شود که پزشک نگران عفونت جدی است.

نمونهٔ خلط

MedlinePlus تأکید می‌کند خلط با آب دهان فرق دارد. خلط از ریه و مجاری هوایی می‌آید. از شما می‌خواهند عمیق نفس بکشید و عمیق سرفه کنید. نمونه اغلب صبح گرفته می‌شود. نوشیدن آب بیشتر شب قبل ممکن است کمک کند، و ممکن است بخواهند پیش از نمونه دهان را با آب بشویید. اگر سرفه‌کردن سخت است، به پزشک بگویید.

نمونهٔ مدفوع

MedlinePlus می‌گوید دستور ظرف را از اول بخوانید. اگر چند ظرف داده‌اند، هر کدام ممکن است دستور جدا داشته باشد. نمونه را در ظرف تمیزی که داده‌اند بگذارید و ادرار، آب و دستمال توالت را با آن قاطی نکنید. نمونه را هرچه زودتر به آزمایشگاه برسانید.

نمونهٔ زخم

زخم را معمولاً کادر درمان با سواب نمونه می‌گیرد. MedlinePlus می‌گوید اگر زخم عمیق باشد، ممکن است مایع آن را با سرنگ بکشند یا نمونه‌برداری کنند.

جواب کی می‌آید؟

MedlinePlus می‌نویسد معمولاً یک تا دو روز طول می‌کشد تا باکتری به اندازهٔ کافی رشد کند. بعضی باکتری‌ها پنج روز یا بیشتر لازم دارند. جواب کشت خلط ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. این تأخیر عادی است. اگر در این فاصله بدتر شدید، به جواب منتظر نمانید و نشانه‌های فوری را بخوانید.

جواب را همراه نشانه‌هایتان پزشک تفسیر می‌کند. از روی ستون «حساس» و «مقاوم» خودتان دارو انتخاب نکنید.

این راهنما جای دستور آزمایشگاه و پزشک را نمی‌گیرد.

واکسن در بزرگسالی

بعد از کودکی واکسن تمام نمی‌شود. برنامهٔ واکسن بزرگسالان CDC چند دسته دارد: بعضی را همهٔ بزرگسالان لازم دارند، مثلاً یادآور کزاز و دیفتری هر ده سال، و بعضی را فقط گروهی بسته به سن، بارداری یا بیماری زمینه‌ای. CDC می‌گوید اگر باردارید یا بیماری دارید که خطر عفونت را بالا می‌برد، با پزشک مشورت کنید که کدام واکسن‌ها برای شما مناسب است.

CDC در آمریکا دربارهٔ هپاتیت B همهٔ بزرگسالان ۱۹ تا ۵۹ سال و بزرگسالان بالای ۶۰ سال با خطر بیشتر را در گروه واکسن‌گیرنده‌ها می‌شمارد. NHS می‌نویسد کسانی که بیماری مزمن کبد یا نارسایی کلیه دارند، همسر یا شریک جنسی و اعضای نزدیک خانوادهٔ فرد مبتلا به هپاتیت B، و کسانی که به مناطق پرخطر سفر می‌کنند، واکسن هپاتیت B را باید جدی بگیرند. WHO می‌گوید بعد از کامل شدن واکسن، محافظت دست‌کم ۲۰ سال و احتمالاً مادام‌العمر می‌ماند.

نکتهٔ عملی: کارت واکسن یا سابقهٔ تزریق‌ها را نگه دارید. NHS می‌گوید اگر نمی‌دانید چه واکسن‌هایی زده‌اید، سابقه را از پزشک یا پرونده بخواهید. Yellow Book هم می‌نویسد در بیماری که زردی دارد، سابقهٔ ثبت‌شدهٔ واکسن هپاتیت A و تب زرد این دو بیماری را بسیار نامحتمل می‌کند. اینکه کدام واکسن در برنامهٔ شما جا دارد، پزشک می‌گوید.

چند وقت پیش از سفر؟

NHS توصیه می‌کند حدود ۴ تا ۶ هفته پیش از سفر از یک متخصص سلامت سفر راهنمایی بگیرید. دلیلش این است که بعضی واکسن‌ها چند نوبت دارند و اثر بعضی هم چند هفته بعد کامل می‌شود. اگر دیر برسید، ممکن است هنگام سفر کمتر محافظت شده باشید.

برای ویزیت سفر این‌ها را آماده کنید:

• مقصد دقیق، شهرها و روستاها، و فصل سفر. Yellow Book می‌گوید بیماری‌ها از منطقه‌ای به منطقه و از فصلی به فصل دیگر فرق می‌کنند.
• مدت اقامت و نوع آن: هتل، خانهٔ فامیل، مسافرخانه.
• کارت واکسن و فهرست داروهای همیشگی.
• اگر بیماری زمینه‌ای دارید، آن را بگویید.

Yellow Book می‌گوید ویزیت پیش از سفر فرصتی هم برای واکسن‌های روتین است. NHS هم می‌گوید همهٔ مسافران، از جمله کودکان، باید واکسن‌های استاندارد مثل سرخک را به‌روز داشته باشند. NHS برای دیدن توصیه‌های هر کشور سایت TravelHealthPro را معرفی می‌کند.

اگر برای دیدن خانواده یا آشنایان سفر می‌کنید. Yellow Book می‌نویسد این مسافران بیشتر در خطر مالاریا، حصبه، عفونت‌های انگلی و سل‌اند.

مالاریا

CDC می‌گوید پیش از سفر به منطقه‌ای که مالاریا دارد، دربارهٔ داروهای پیشگیری با پزشک صحبت کنید. انتخاب دارو و زمان مصرف با پزشک است و خودتان تصمیم نگیرید. Yellow Book تأکید می‌کند مصرف داروی پیشگیری امکان مالاریا را کاملاً رد نمی‌کند. پس اگر بعد از سفر تب کردید، حتی با داروی پیشگیری، باید آزمایش بدهید.

حیوانات و هاری

اگر در سفر حیوانی شما را گاز گرفت، خراشید یا زخمی را لیسید، منتظر برگشتن نمانید. WHO می‌گوید زخم را فوراً دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و بعد به پزشک مراجعه کنید. NHS می‌گوید «تا برگشتن به کشور صبر نکنید» و حتی اگر واکسن زده‌اید، باید کمک پزشکی بگیرید. جزئیات در نشانه‌های فوری آمده است.

بعد از برگشتن

اگر در ماه‌های بعد از سفر تب، لرز یا بیماری تازه‌ای پیدا کردید، به پزشک بگویید به کجا سفر کرده‌اید. NHS می‌گوید اگر تا ۱۲ ماه پس از سفر به منطقهٔ مالاریا علائمی دارید، همان روز راهنمایی بگیرید. Yellow Book می‌نویسد مالاریا باید در هر بیمار تب‌دار بعد از بازگشت از منطقهٔ مالاریا رد شود. اگر تب دارید، برگهٔ ثبت تب را بنویسید و نشانه‌های فوری را بخوانید.

این راهنما جای مشاوره با متخصص سلامت سفر و پزشک را نمی‌گیرد.

پیش از هر چیز

این فهرست برای روزی است که نگرانید و نمی‌دانید باید صبر کنید یا نه. بیشتر عفونت‌ها جدی نمی‌شوند. ولی چند حالت منتظر نوبت نمی‌مانند و این‌ها همان‌هاست.

در ایران شمارهٔ اورژانس ۱۱۵ است. اگر حالتان بد است، خودتان رانندگی نکنید. NHS در چند صفحه همین را می‌گوید: آمبولانس خبر کنید یا از کسی بخواهید شما را ببرد، و داروهایتان را همراه ببرید. اگر مطمئن نیستید، تماس بگیرید و بپرسید.

این فهرست همهٔ موارد را در بر نمی‌گیرد. اگر چیزی نگرانتان کرده، به همان اعتماد کنید.

سپسیس: واکنش خطرناک بدن به عفونت

NHS می‌گوید هر کسی ممکن است سپسیس بگیرد، ولی شیرخوار زیر یک سال، سالمند بالای ۷۵ سال، زن باردار، زنی که در شش هفتهٔ گذشته زایمان یا سقط داشته، افراد با ایمنی ضعیف و کسانی که زخم یا عفونت پوستی یا سوند ادراری دارند بیشتر در خطرند. در سالمند ممکن است تب بالا نباشد.

در بزرگسال و کودک بالای ۵ سال، اگر یکی از این‌ها را دیدید با ۱۱۵ تماس بگیرید:

• گیجی، حرف زدن نامفهوم یا نامربوط.
• تنفس خیلی تند یا نفس‌تنگی.
• لرز شدید.
• رنگ پوست، لب یا زبان خاکستری، آبی، رنگ‌پریده یا خالدار.
• تب خیلی بالا یا دمای بدن خیلی پایین، یا حس داغی، سرما و لرز.
• لکه‌ای روی پوست که با فشار محو نمی‌شود.

لازم نیست همه با هم باشند. NHS می‌گوید اگر فکر می‌کنید ممکن است سپسیس باشد، فوراً کمک بگیرید. درد ماهیچه و ادرار خیلی کم در ۱۸ ساعت گذشته را هم NHS از نشانه‌های سپسیس می‌شمارد.

در کودک کوچک‌تر از ۵ سال، با این نشانه‌ها با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید: نفس خیلی تند یا نفس با صدای خرخر، رنگ‌پریدگی یا کبودی پوست و لب، خواب‌آلودگی زیاد یا بیدار نشدن، شیر نخوردن، گریهٔ ضعیف و جیغ‌مانند، سردی و لرز، تشنج، نبودن ادرار در ۱۲ ساعت گذشته، و دمای ۳۸ یا بیشتر در شیرخوار زیر ۳ ماه یا ۳۹ یا بیشتر در ۳ تا ۶ ماهگی.

مننژیت

NHS می‌گوید نشانه‌ها ناگهانی شروع می‌شوند. این‌ها را جدی بگیرید:

• تب و سردرد خیلی شدید.
• گردن سفت.
• ناراحتی از نور.
• گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی.
• تشنج، به‌خصوص اولین بار.
• لکهٔ پوستی که با فشار محو نمی‌شود.

در شیرخوار و کودک کوچک، NHS این‌ها را هم می‌شمارد: ملاج برآمده، گریهٔ جیغ‌مانند و غیرعادی، بدن شل یا سفت و بی‌پاسخ بودن، و شیر نخوردن.

برای آزمودن لکه، NHS «آزمون لیوان» را می‌گوید: لیوان شفاف را محکم روی لکه بگذارید. اگر لکه زیر فشار هم دیده می‌شود، اورژانسی است. روی پوست تیره لکه سخت‌تر دیده می‌شود. کف دست و پا، داخل دهان، سفیدی چشم و داخل پلک را نگاه کنید.

همهٔ نشانه‌ها با هم نمی‌آیند و همه لکه ندارند. NHS می‌گوید اگر فقط چند نشانه هست ولی نگرانید، باز هم فوری کمک بگیرید. با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.

تب بعد از سفر به منطقهٔ مالاریا

اگر در یک سال گذشته به منطقه‌ای سفر کرده‌اید که مالاریا دارد، مثلاً جنوب شرق ایران، افغانستان، پاکستان، هند یا آفریقا، و تب، لرز، عرق، سردرد یا حال بد پیدا کرده‌اید، همان روز به اورژانس بیمارستان یا مرکز درمانی بروید و بگویید آزمایش مالاریا لازم دارید.

• NHS می‌گوید علائم معمولاً ۷ تا ۱۸ روز بعد از گزش شروع می‌شود، ولی گاهی ماه‌ها بعد، و به ندرت سال‌ها.
• CDC می‌گوید مالاریا اگر دیر تشخیص داده شود می‌تواند کشنده باشد، و درمان زودرس از بیماری شدید جلو می‌گیرد.
• Yellow Book مالاریای نوع فالسیپاروم را اورژانس پزشکی می‌داند و می‌گوید جواب آزمایش باید ترجیحاً ظرف چند ساعت آماده شود.
• ممکن است هنگام معاینه تب نداشته باشید. تب نداشتن مالاریا را رد نمی‌کند. مصرف داروی پیشگیری هم رد نمی‌کند.
• اگر گیجی یا تشنج پیدا کردید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. CDC نارسایی کلیه، تشنج و گیجی را از نشانه‌های مالاریای شدید می‌شمارد.

به پزشک بگویید کجا رفته‌اید و کی برگشته‌اید. اگر هنوز در سفرید، NHS می‌گوید منتظر برگشتن نمانید. همسفرانتان هم باید بدانند.

تب در فرد کم‌دفاع

اگر ایمنی بدنتان ضعیف است، تب را به ویزیت هفتهٔ بعد نسپارید. NHS در فهرست گروه‌های پرخطر برای سپسیس، شیمی‌درمانی، داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی و استروئیدی، HIV و بیماری سلول داسی را آورده است. برای بیمار شیمی‌درمانی، NHS می‌گوید اگر حس داغی، سرما و لرز، تعریق، گلودرد، سرفه، اسهال یا سوزش ادرار پیدا کرد، همان موقع با تیم درمان تماس بگیرد، چون این نشانه‌ها شاید فوری درمان بخواهند. اگر ایمنی‌تان به هر دلیل ضعیف است، با شروع تب همان موقع با پزشک معالج تماس بگیرید و منتظر فردا نمانید. اگر به او دسترسی نداشتید، همان موقع به اورژانس بیمارستان بروید. راه تماس با او را از پیش بپرسید و یادداشت کنید.

اگر تب همراه گیجی، لرز شدید، تنفس تند یا رنگ‌پریدگی است، به بخش سپسیس همین صفحه نگاه کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

کم‌آبی شدید

کم‌آبی شدید می‌تواند خطرناک شود. NHS می‌گوید با این نشانه‌ها همان روز به پزشک مراجعه کنید:

• خستگی غیرعادی یا خواب‌آلودگی.
• سرگیجه هنگام ایستادن که رفع نمی‌شود.
• ادرار تیره‌رنگ یا خیلی کم.
• تنفس یا ضربان قلب تند.

با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر کم‌آبی همراه است با:

• پوست یا لب و زبان آبی، خاکستری، رنگ‌پریده یا خالدار.
• پوست سرد.
• تنفس سخت یا نفس‌های پیاپی و سریع.
• گیجی.
• خواب‌آلودگی زیاد یا دیر بیدار شدن.

NHS این‌ها را نشانهٔ شوک می‌داند. WHO می‌گوید اگر در مدفوع خون هست، یا اسهال ۱۴ روز یا بیشتر ادامه دارد، حتماً با کادر درمان مشورت کنید. کودکی که نمی‌تواند بنوشد یا چشم‌هایش گود افتاده است را همان موقع به اورژانس ببرید (WHO). در شیرخوار، NHS فرورفتگی ملاج و اشک کم یا نبودن اشک هنگام گریه را هم از نشانه‌های کم‌آبی می‌داند و برای آن‌ها همان روز پزشک را لازم می‌داند.

تماس مشکوک با هاری

اگر حیوانی شما را گاز گرفت، خراشید، یا روی زخم یا چشم و دهان و بینی‌تان را لیسید، اول زخم را بشویید و بعد فوراً به مرکز درمانی بروید.

• WHO می‌گوید زخم را فوراً دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید.
• WHO و CDC هر دو می‌گویند درمان پیشگیری بعد از تماس یک درمان اورژانسی است و باید هرچه زودتر شروع شود.
• NHS می‌گوید حتی اگر واکسن زده‌اید، باید کمک پزشکی بگیرید.
• WHO می‌گوید تا ۹۹ درصد موارد هاری انسان از سگ منتقل می‌شود.
• دربارهٔ واکسن کزاز هم از پزشک بپرسید.

WHO می‌نویسد اگر درمان پیشگیرانه به‌موقع شروع شود، مرگ ناشی از هاری قابل پیشگیری است. دلیل عجله این است که وقتی نشانه‌ها شروع شوند، WHO و CDC و NHS هر سه می‌گویند بیماری تقریباً همیشه کشنده است. NHS می‌گوید نشانه‌ها معمولاً ۳ تا ۱۲ هفته بعد از تماس شروع می‌شوند. پس نبودن نشانه به معنای نبودن خطر نیست. منتظر نشانه نمانید.

تب ناگهانی بعد از گزش کنه یا ذبح دام

تب کریمه‌کنگو در ایران هم دیده می‌شود. WHO می‌گوید این بیماری از گزش کنه و تماس با خون و بافت دام آلوده هنگام ذبح و کمی بعد از آن منتقل می‌شود و ناگهان با تب شروع می‌شود. اگر بعد از چنین تماسی تب گرفتید، همان روز به اورژانس بیمارستان بروید و تماس را بگویید. اگر خونریزی یا لکه‌های خونی روی پوست هم دارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

زخم پای دیابتی با نشانهٔ خطر

در دیابت، آسیب عصب ممکن است کاری کند که زخم یا تاول را حس نکنید. به نوشتهٔ CDC زخم پا می‌تواند عفونی شود و بهبود پیدا نکند، ولی اگر زود درمان شود احتمال قطع عضو بسیار کمتر است. پس هر روز پاهایتان را وارسی کنید و اگر کف پا را نمی‌بینید، آینه بگیرید یا از کسی کمک بخواهید.

MedlinePlus این‌ها را نشانهٔ عفونت می‌داند. اگر یکی را دیدید همان روز به پزشک یا متخصص پا خبر بدهید و منتظر نوبت بعدی نمانید. اگر به آن‌ها دسترسی نداشتید، همان روز به مرکز درمانی یا اورژانس بیمارستان بروید:

• قرمزی، گرمی یا ورم دور زخم.
• ترشح بیشتر، چرک یا بوی بد.
• درد بیشتر.
• سفتی دور زخم.
• زخمی که بسیار سفید، آبی یا سیاه شده است.

CDC تغییر رنگ و دمای پا، سوزش یا درد پا و درد ساق هنگام راه رفتن را هم دلیل تماس با پزشک می‌داند.

اگر زخم پا همراه با تب، لرز شدید، گیجی، تنفس تند یا رنگ‌پریدگی است، ممکن است بدن به عفونت واکنش خطرناکی نشان داده باشد (سپسیس). NHS زخم و عفونت پوستی را از عامل‌های خطر سپسیس می‌شمارد. با ۱۱۵ تماس بگیرید.

عفونت ادراری همراه با گیجی

NHS می‌گوید اگر در عفونت ادراری گیج، خواب‌آلود یا دچار اختلال در حرف زدن شده‌اید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. در سالمند و ناتوان و در کسی که سوند دارد، تغییر رفتار، بی‌قراری یا گیجی ناگهانی را هم جدی بگیرید و پزشک را همان روز خبر کنید.

اگر در عفونت ادراری تب، لرز یا درد کمر درست زیر دنده‌ها پیدا کردید، ممکن است عفونت به کلیه رسیده باشد. NHS می‌گوید عفونت کلیه می‌تواند جدی شود. همان روز پزشک را ببینید.

واکنش آلرژیک به آنتی‌بیوتیک

اگر در مصرف آنتی‌بیوتیک بثورات، خس‌خس، تنگی قفسهٔ سینه یا گلو، مشکل در نفس کشیدن یا حرف زدن، یا ورم صورت، لب، زبان یا گلو پیدا کردید، با ۱۱۵ تماس بگیرید (NHS). داروی مصرفی را به کادر درمان نشان بدهید.

اگر به اورژانس می‌روید

• خودتان رانندگی نکنید. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا از کسی بخواهید شما را برساند.
• داروهایتان را همراه ببرید. جواب آزمایش‌های قبلی و فهرست آنتی‌بیوتیک‌هایی که خورده‌اید هم کمک می‌کند.
• بگویید نشانه‌ها کی شروع شد، سفر یا تماس با حیوان داشته‌اید یا نه، و چه دارویی می‌خورید.

این صفحه جای معاینه و دستور پزشک را نمی‌گیرد.